SULTAN İKİNCİ MURAD HAN ZAMANINDA POLATLI BÖLGESİNDE TÜRKMENLERİN İSKANINA

ÖNCÜLÜK EDEN DERVİŞ:

Malazgirt Zaferi'nden sonra Ankara civarına gelen Oğuz Türkmen boylarına bağlı cemaatlerin bir kısmı viran olan Bizans köylerini yeniden şenlendirerek, bir kısmı da yeni köyler kurarak yerleşik hayata geçer. "Horasan meşrepli gazi-dervişler"de yeni köylerin kurulmasına viran köylerin yeniden şenlenmesine öncülük eder. Türkmen cemaatlerinin bir kısmı da bölgede konar-göçer hayat yaşamaya başlar. Günümüzde Polatlı ilçesinin kuzeyinde bulunan Basri Köyü'de Roma döneminde önemli bir şehir merkezidir. Antik Gordion şehrine yakındır. Osmanlı döneminde Basri Köyü'nün adı "Şehir Viranı" mevkii olarak anılır. Sultan İkinci Murad zamanında Anadolu Beylerbeyi olan Karaca Bey, Basri Şeyh'e Şehir Viranı bölgesinin yeniden şenlendirilmesi, Türkmen cemaatlerinin buraya yerleşmesini temin etmesi şartıyla günümüz Basri Köyü arazisinin tamamının tasarrufunu verir ve evladlarına vakfeder.

Basri Şeyh ilk olarak bu mevkide bir "zaviye" (tekke/dergâh) binası yaparak, gelen-giden yolculara ücretsiz yemek verir. Yolcuların konaklamasını temin eder. Aynı zamanda bölgenin asayişini korur ve insanları sohbetleriylede irşad eder. Kısa sürede bu mevkide Türkmenler tarafından yeni evler yapılır ve büyük bir köy kurulur. Basri Şeyh'in vefatından sonra köyün adı "Basri" olarak anılmaya başlar.

Basri Köyü arazisi Hasan Basri Zaviyesi’nin vakıf mülkü olduğu 1845 yılına ait “Günyüzü Kazasına tabi (bağlı) Basri karyesi (köyü) Temettuat Defteri”nde de zikredilir. Temettuat Defteri’nin birinci sayfasında Basri köyü ahalisinin kendi mülkü olarak bir dönüm veya bir parça tarlası olmadığı, kullandıkları arazilerin ise köyün içinde “defini hâk-ı ıtır-nâk” (güzel kokulu toprağa defnedilmiş) Hasan Basri hazretlerinin vakfı olduğunu, kullandıkları bu tarlaların yıllık öşrünü her yıl köyde oturan Hasan Basri Tekkesi şeyhine ödedikleri yazılıdır.

Basri Şeyh hazretlerinin vefatından sonra zaviyenin şeyhliğine “Nazir Şeyh” atanır. Basri Şeyh ise zaviyenin bitişiğine defnedilir. Nazir Şeyh’in 1466 yılında vefatı üzerine zaviye vakfı mutasarrıflığına oğulları Ahmed ve Ömer tayin edilir. Daha sonraki yıllarda “Basri Şeyh”, “Hasan Basri” adıyla anılmaya başlar. Basri Köyü mezarlığı içinde bulunan Basri Şeyh Zaviyesi binası günümüzde tamamen yıkılmış ve sadece temel izleri ile Hasan Basri hazretlerinin mezarı kalmıştır. Basri hazretlerinin mezarının  başında Roma dönemi mermer bir sütun bulunmaktadır.

Hasan Basri Şeyh’in mezarının bir türbe içine alınarak yeniden inşa edilmesi, ziyaretçilere açılması ve her yıl düzenlenecek anma günü ile O’nun ruhaniyetinin yad edilmesini bölge insanına düşen bir görev olarak görüyoruz. Basri köyü sakinlerinin en kısa sürede "Basri Şeyh"in hatırası canlandıracaklarını ümid ediyorum.