BEYNAM KÖYÜ

Eski adı "Peknam", "Bînam" ve "Beknam" olan yerleşme, Ankara-Balâ karayolu üzerindedir. Adını bulunduğu coğrafi yapıdan dolayı almıştır. "Beynam" adında bir Türkmen cemaati yoktur. 1463 ve 1530 yılı Ankara Tahrir Defteri'nde adına rastlanmayan Beynam Köyü, konar-göçer olarak yaşayan Ankara yörüklerinin iskanı sonucu tahminen onyedinci yüzyılda kurulmuştur. Osmanlı'nın ilk yıllarında Beynam Köyü civarında kurulan ilk köyler, Bağiçi (Zive) ve Kara Hasanlı'dır. Buna rağmen bölgede hangi Oğuz boyuna ait olduğu bilinmeyen toplu Müslüman mezarlıkları bulunmaktadır. Bildiğimiz, Anadolu Selçukluları döneminden itibaren civarda Karakeçili aşireti ve Ankara Yörüklerine bağlı konar-göçerlerin yaşadığıdır. Bu konar-göçer cemaatlerin isimleri yazılıdır. Bu listede "Beynam cemaati" adı geçmez. Konar-göçerlerinde yerleşik köy hayatı onaltıncı yüzyıldan itibaren başlamıştır. Ayrıca onyedinci yüzyılda celali isyanları sonucu da Ankara köylerinin çoğunluğunda yoğun göç olmuş ve küçük köyler birleşmiştir.

Beynam ormanlarına yakın olan bölge antik çağlarda iskan görmüş ve çok sayıda höyük bulunmaktadır. Beynam köyünün yaklaşık 5 km doğusunda, "Boyacıönü" mevkiinin bir km kuzeybatısında, tarım alanlarının arasında, eski Ankara-Kayseri karayolunun hemen kenarında yer alan küçük bir höyüktür. Etek kısımları dozerle bir miktar tahrip edilmiştir. Üzerinde tarım yapılmaktadır. Kuzey-güney istikametinde 64 metre, doğu-batı istikametinde 28 metre, yüksekliği yaklaşık 8 metredir. Buluntular daha çok, höyüğün doğu ve kuzeydoğu yamaçlarında görülmektedir. Derlenen çanak çömlek parçalarının çoğu Demir Devri'nin ikinci yansıra ve İslâmi dönemlere aittir.

Beynam köyünün 3,5 km güneybatısında, az eğimli bir yamaç üzerinde yer alan bir höyüktür. Üzerinde tarım yapılmaktadır. Kuzey-güney istikametinde 97 metre, doğu-batı istikametinde 100 metre, yüksekliği yaklaşık 8,5 metredir. Derlenen çanak çömlek parçalarının çoğu Kalkolitik ve Eski Tunç Çağı'na aittir. Çoğunluğu, kaba hamurlu, kalın cidarlı ve basit profillidir. Höyük Beynam'da ele geçen seramik parçalarına benzerlik göstermektedir.

Onyedinci yüzyılda iskana açılan köy, Balâ kazasına bağlanır. 1845 yılında Balâ kasabasına bağlı Beynam Köyü'nün Temettuat Defteri bulunmaktadır. Bu defterde köyde oturan ve vergi mükellefi hane reislerinin isimleri yazılıdır.

Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinde Beynam Köyü ilgili yazışmalardan örnekler:

Tarih: 20/Ra/1311 (Hicrî), (1893 Miladi), Dosya No:142, Gömlek No:30, Fon Kodu: DH.MKT.: "Balâ kazası merkezinin Karaali karyesinden Beynam karyesine nakli talebi."

Tarih: 18/Ş/1320 (Hicrî), (1902 Miladi), Dosya No:615, Gömlek No:1, Fon Kodu: DH.MKT.: "Balâ kazası muteberanından (ileri gelenlerinden) Kuyrukçuzâde Ziya Bey'in hizmetlerinden dolayı salise ile taltifi."

Tarih: 22/Z/1320 (Hicrî), (1902 Miladi), Dosya No:671, Gömlek No:46, Fon Kodu: DH.MKT.: "Balâ kazası muteberlerinden Kuyrukcuzâde Ziya Bey'in, Karaşar Nahiyesi yangınzedeleri için yardım toplaması ve sair hususlardaki gayret ve hizmetlerinden dolayı rütbe-i salise ile taltifi talebi."

Tarih: 09/M/1327 (Hicrî), (1909 Miladi),  Dosya No:2726, Gömlek No:28, Fon Kodu: DH.MKT. : "Ankara'nın Balâ kazasının Peknâm (Beynam) karyesinden bazı kişilerin cemiyet teşkil edip inzibatı bozmaya cüret ettiklerinden başka yere kaldırılmaları hakkında çekilen telgrafın alındığı, cemiyetlerin herhangi bir müdahale ve tecavüzlerine meydan verilmemesi gerektiğinin bildirildiği."

Tarih: 05/C/1327 (Hicrî), (1909 Miladi), Dosya No:2855, Gömlek No:26, Fon Kodu: DH.MKT.: "Kuyrukçuzade Ziya Bey ve eski valilerden Cevad ve Sadık Beylerin, Balâ kazası Beynam, Acur(bu köyü tespit edemedik), Karaali ve sair karyeler ahalisinin elinden emlak ve paralarını aldığına dair şikayetlerin tahkiki."

Kaynak: Abdülkerim Erdoğan, Adım Adım Ankara, Ankara Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2. Baskı, Ankara-2008.