ÇANKAYA

“Çankaya” adı, Gazi Mustafa Kemal Paşa ile özdeşleşmiş bir kelimedir. Çankaya ilçesi, Cumhuriyet Ankara’sının “yeni şehri”dir.

Osmanlı'nın son dönemlerinde Dikmen, İmrahor (Mirahor), Mühye (Yeşilkent), Karataş, Evciler, Yakubabdal, Kömürcü, Tohumlar, Karahasanlı ve Uzağıl köyleri Balâ kazasına; Karakusunlar, Balgad, Yalıncak ve “Lodevmi/Lodomu” (Beytepe) köyleri de "İç Nahiye"ye bağlı yerleşmelerdir. Daha sonra bu köylerin bazıları İç Nahiyeye bağlanır.

Milli Mücadele yıllarında Ankara’da bulunan Ermenilerin şehri terk etmesi sonucu Dikmen Köyü'nün hudutları içerisinde, İngiliz tüccarı Edward’ın yaptırdığı bağevi, daha sonra Kasapyan isimli bir Ermeni tarafından satın alınır. Bu ermeninin şehri terk etmesi sonucu ev Ankara Belediye Reisliğine geçer. Belediye, bu evi Ankara eşrafından Bulgurluzade Mehmet Bey’e satar. Mustafa Kemal Paşa ise bu tarihlerde Ankara Tren İstasyonunda bulunan “Direksiyon” binasında konaklamaktadır. Bu duruma razı olmayan Ankaralılar bu evi Ankara Belediye Reisi Kütükçüzade Ali Bey marifetiyle Bulgurluzade Mehmet Efendiden satın alarak Mustafa Kemal Paşa’ya hediye ederler. Mustafa Kemal Paşa, Ankara Belediyesince kendisine hediye edilen bu bağ evine 1921 yılı yaz başında taşınır. Daha sonra bu köşk, Mustafa Kemal Paşa’nın taşınmasından sonra "Çankaya Köşkü", "Çankaya" ya da yalnızca "Köşk" olarak anılmaya başlar.

Ankara’nın başkent ilan edilmesinden sonra da bu köşkün yakınında bulunan bağlara yeni köşkler yapılmaya başlar ve şehirde oturan Ankaralılar bağ evlerine göçerler.

Atatürk’ün emirleri doğrultusunda yeni bir şehir yapılaşma çalışmaları sonucunda kurulan mahalleler, yapılan resmi binalar neticesinde 1936 yılında “Çankaya” adı ile Ankara’ya bağlı bir idari birim (merkez ilçe) kurulur.

Ankara’nın merkez ilçelerinden olan Çankaya’nın doğusunda Mamak, güneyinde Gölbaşı ve Balâ, batısında Yenimahalle ve kuzeyinde Altındağ ilçeleri bulunmaktadır.

1936 yılında ilçe statüsü verilen Çankaya, Cumhurbaşkanlığı konutunun burada bulunmasıyla Türkiye’nin siyasi yaşamında odak noktası konumundadır.

Ankara’nın merkez köylerinden olan Balgat, Roma dönemi yerleşmelerinden, 1530 lu yıllarda “Balgat” köyü “Melike Hatun Medresesi (Kara Medrese)”nin vakıfları arasındadır. Cumhuriyet’in ilanından sonra köy, şehirleşme alanı içerisinde kalmıştır.

Dikmen ise “Çaldağ” tepesi yamaçlarında, bağ ve bağ evleri ile ünlü bir köy iken, Cumhuriyet’in ilanından sonra şehirleşme alanı içerisinde kalmıştır. Eski yerleşmelerden olan Karakusunlar köyü, günümüzde şehirleşme içinde kalmış ve klasik özelliğini kaybetmiştir.

Friğ, Helenistik, Roma ve Bizans dönemi yerleşmesi olan Yalıncak köyüde, Osmanlı döneminde “Şeyh Ali Zaviyesi” diğer adıyla “Yalıncak Zaviyesi” bulunduğu kayıtlarda zikredilir. Günümüzde köy, Orta Doğu Teknik Üniversitesi kampüsü hudutları içinde kalmıştır. Yakupaptal Mahallesi'nde de "Yakub Abdal Zaviyesi" bulunmaktadır.

Çankaya ilçesi hudutları dahilinde Cumhuriyet öncesine ait “Abidin Paşa Köşkü”, “Ankara Tren İstasyonu” ve “Müze Köşk” binaları bulunmaktadır.

Ankara’nın meşhur Dikmen, Esed, Seyran, Bülbülderesi, Ayrancı, Balgat, Cinderesi, Keklikpınarı, Frenközü, Kavaklıdere, Öveç yatağı, Çengi kayası, Davulcu tepesi, Samanlık, Balkiraz bağları bu ilçenin yerleşmesi içinde kalır.

Cumhuriyet öncesi Ankara’sının “bağlar” ve “yazlık” bölgesi olan Çankaya, Ankara’nın başkent olmasından, Atatürk’ün konutunun burada yer almasından sonra önemli bir mekan olur. Bundan sonra da Çankaya, bir yandan şehirle bütünleşir, diğer yandan da Ankara’nın lüks ve diplomatik bir semti durumuna gelir. Devlet ve hükümet yönetimini sağlayan tüm kuruluşlar Çankaya’da toplanır. Günümüzde Çankaya, ülkenin en önemli kamusal karar organlarının, üniversitelerin, çeşitli ülke büyükelçiliklerinin, iş alanlarının, ticaret merkezlerinin, bankaların, büyük otellerin, kültür ve sanat kuruluşlarının, restoranların, eğlence ve dinlenme yerlerinin bulunduğu bir yerleşim alanıdır.

Kaynak: Abdülkerim Erdoğan, Adım Adım Ankara, Ankara Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2. Baskı, Ankara-2008.