Kızılırmak'ın bir kolu olan Balaban Çayı’na karışan Gök Dere, Elmadağı yamaçlarındaki kaynak sularından beslenir. Gökdere’nin bir kolu köy yakınından geçer ve Tekke Deresi ile birleşerek, Eskikışla mevkiinden geçerek Balaban Ovası’na girer ve Kerişli Köyü yakınlarında Balaban Çayı’na karışır. Tekke, Yakupabtal, Kömürcü, Tohumlar, Karahasanlı, Yayla, Akarlar ve Akçaali mahalleleri ile komşudur.

Evciler Mahallesi’ne Ankara şehir merkezinden ulaşım için alternatif yollar fazladır. Ankara-Balâ karayolundan 70 km, Ankara-Yakupabtal-Tekke yolundan ise 34 km dir. Her iki yolda asfalttır.

Bölge arazisinde jeolojik çeşitlilik görülür. Kuru ve sulu tarıma elverişli arazisi kısıtlıdır. Gökdere vadisinin Balaban Ovası'na uzanan yamaçlarında deniz hayvan fosil yatakları bulunmaktadır.

Elmadağ platosunun yamaç sekilerinde kuru tarım yapılır. Akarsular mevsim yağışlarına bağlı olarak genellikle yaz aylarında kurur. Gök Dere vadisi tabanında kısıtlıda olsa alüvyal topraklara rastlanır. Vadi yamaçlarında meşe korulukları, ahlat, alıç, ardıç, yabani badem, kuşburnu ve çalı türü ağaçlar görülür. Akarsu kenarlarında ise kara kavak, söğüt, iğde ve dut koruluklarına rastlanır.

“Eskikışla” mevkiinde bulunan bağlar yoğun göç dolayısıyla günümüzde bakımsızlıktan viran olmuştur. Geçmiş yıllarda bu bağlarda köyde oturan her hanenin bağı bulunur ve değişik üzüm çeşitleri yetişirdi. Bağlarda üzümden başka elma, armut, vişne, kiraz, kayısı, ayva, dut ve ceviz ağaçları bulunur ve özel bekçisi vardı.

Antik çağlardan itibaren bölgeden yol güzergahı geçer. Osmanlı döneminin ünlü “Hac Yolu”, Ankara şehir merkezinden ve Elmadağı üzerinden aşarak Gök Dere’yi takip edip, Küre Dağı güzergâhından Boyalık Hanı’na, oradan da Çaşniğir Köprüsü üzerinden devam eder.

Tekkeçayı Deresi boğazında Galatlar döneminde yol güvenliğini korumak için yapılan “Asar Kale” kalıntıları bulunmaktadır. Eskikışla mevkiinde “Kale” adıyla anılan yerde iki metre eninde ve iki metre yüksekliğinde yığma taş duvarla çevrili, güvenlik amaçlı yapılmış bir “derbent” (karakol) kalıntısı vardır. Ayrıca bölgede eski yerleşme yerleri bulunmaktadır.

Komşu Tekke Mahallesinde "Horasan eri" ve "fütüvvet ehli" dervişlerden "AHİ ÇOMAK" hazretlerinin kabri ve zaviyesine (tekke) ait kalıntılar bulunmaktadır. Bu kutlu mekan yüzyıllar boyunca bazı hastalıklara şifa merkezi olmuştur. 1530 yılı Ankara Tahrir Defteri'nde "Ahi Çomak Zaviyesi Vakfı" kaydı bulunmaktadır.

Bölgeye Oğuz Türkmen boylarından Kayı boyuna mensup “Karakeçili” aşiretlerine bağlı cemaatler Anadolu Selçukluları döneminde gelir ve konar-göçer olarak yaşamaya başlar. 1530 yılı Ankara Tahrir Defteri’nde bölgede Karahasan (Karahasanlı) ve Ahi Çomak (Tekke) köyleri bulunmaktadır. Diğer cemaatler ise “kışlak” ve “yazlık” olarak olarak kullandıkları mezralarda yaşamaktadır. Bölgede Karakeçili Aşireti’ne bağlı cemaatler ise konar-göçer olarak yaşamaktadır. Bu cemaatler şunlardır: Temürlü, Gök İshaklu, Ahmedlü, Erişteci, Oğulbeğlü, Azizbeğlü, Toganlu, Mikail, Sandallu, Delüler, Hacılar, Hacıbeğlü, Tosboğa (Bu cemaat Moğol asıllıdır), Köseler, Balıyurd, Tatarlu, Denizlü, Gündoğmuşlu, İshaklu, Çakırlar, Yörükan-ı Toylu, Günbeğ, İmranşah, Karabatlı, Hamzalu, Kayı, Çakırlu, Kömürci, Sarubozı, Evliyadinli, Aykudoğlu, Kara Ahmedlü, İshak Hacılu, Araçlu, Kumrallu, Saruhanlu, Avcılar, Ömer Fakihlü, Yahşilü, Karataşlu, Sadi, Çavuşlu, Çakırlu, Enbiyalu ve Yaylalu. Bu cemaatlerden bazıları daha sonra ki yıllarda batıya doğru Eskişehir, Bilecik, Kütahya, Aydın, Uşak, Bursa, İzmid ve Balıkesir illerine göçerek buralarda köyler kurarlar.

Evciler Köyü/Mahallesinde oturanların "Avşar" boyu ve "Evci" aşireti ile hiç bir alakası yoktur. Çoğunluğu Karakeçili Aşireti'ne bağlı cemaatlerdendir.

1530 yılında Evciler Köyü sınırları içinde bulunan “İğdecik Mezrası”nda Karakeçili aşiretinden “Döğerlü” cemaati ile Gökdere Mezrası’nda “Yörükan-ı Toylu” cemaati konar-göçer olarak yaşamıştır.

1258 Hicri/1843 Miladi tarihli Ankara Sancağı Balâ kazasına tabi “Evciler Karyesi Temettuat Defteri”nde, Evciler Köyü’nde 45 vergi hanesi oturmaktadır. Hane sahiplerinin tarla, bahçe ve çayırla gibi emlâkları ile sağmal camuş, yaşar malak, camuş öküz, sağmal ve dölsüz (kısır) kara sığır, yaşar dana, kara sığır öküz, sağmal ve dölsüz (koyun) koyun, kuzu, sağmal ve dölsüz (kısır) kara keçi, oğlak, merkeb,  kısrak ve tay gibi hayvanları bulunmaktadır. Ayrıca köyde beş kişinin ortak olduğu bir su değirmeni vardır. Köyde en varlıklı kişisi Kürd Hüseyin oğlu Hasan olup, en fazla vergiyi de veren kişidir.

1843 yılında Evciler Köyü’nde oturan vergi hane reislerinin isimleri ve meslekleri şöyledir:

1. Müftü Oğlu Mehmed (Ziraat erbabı)
2. Kürd Hüseyin Oğlu Hasan (Ziraat erbabı)
3. Ağa Mustafa Oğlu Ali (Ziraat erbabı)
4. Ömer Oğlu Mustafa (Irgadlık yapar)
5. Kara Veli Oğlu Seyyid İbrahim (Ziraat erbabı)
6. Tiryaki Oğlu Ali (Ziraat erbabı)
7. Turasancı (?) Oğlu Mustafa (Ziraat erbabı)
8. Tiryaki Oğlu İsmail (Ziraat erbabı)
9. Bilal Oğlu Hasan (Ziraat erbabı)
10. Kara Kulak Oğlu Mehmed (Ziraat erbabı)
11. Salih Oğlu Hasan (Irgadlık yapar)
12. Köse Osman Oğlu Mehmed (Ziraat erbabı)
13. Kethüda Oğlu Mehmed (Ziraat erbabı)
14. Demirci Oğlu Ali (Köyde arazi ve emlaki olmayıp, köyün kethüdasıdır)
15. Buseli Oğlu Abdullah (Irgadlık yapar)
16. Copur Oğlu Osman (Çobanlık yapar)
17. Ahmed Oğlu Hüseyin Kethüda (Ziraat erbabı)
18. Çapcı Oğlu Ali (Ziraat erbabı)
19. Köse Oğlu İbrahim (Irgadlık yapar)
20. Ali Sohta Oğlu Mehmed (Irgadlık yapar)
21. Sarıcı Oğlu Dede (Ziraat erbabı)
22. Demirci Oğlu Memiş (Emlak ve arazisi olmayıp, hastalıklıdır)
23. Mütevaffa Sarıcı Oğlu İsmail (Altı yaşında)
24. Keçeci Oğlu Ahmed (Irgadlık yapar)
25. Mevlüd Oğlu Halil (Amelelik yapar)
26. (okunamadı) Oğlu İsmail (Irgadlık yapar)
27. Kürd Oğlu Ali (Irgadlık yapar)
28. Semerci Oğlu Osman (Irgadlık yapar)
29. Sohta Oğlu Hidayet (Irgadlık yapar)
30. Abidin Oğlu Ali (Hizmetkarlık yapar)
31. Abbas Oğlu Mehmed (Hizmetkarlık yapar)
32. Kara Veli Oğlu Mehmed (Irgadlık yapar)
33. İsmail Oğlu Çiftçi Hacı (Değirmen ortağı ve ziraat erbabı)
34. Sohta Oğlu Osman (Irgadlık yapar ve değirmen ortağı)
35. Mevlüt Oğlu Osman (Ziraat erbabı)
36. Hacı Osman Oğlu Mustafa (Ziraat erbabı)
37. Yusuf Oğlu Mehmed (Ziraat erbabı)
38. Mevlüd Oğlu Ali (Ziraat erbabı)
39. Fındıkçı Oğlu Ali (Ziraat erbabı)
40. Müteveffa Bilal Oğlu Hasan (Ziraat erbabı)
41. Mevlüd Oğlu Hatib Hasan (Ziraat erbabı)
42. Mevlüd Oğlu Mustafa (Değirmen ortağı ve ziraat erbabı)
43. Türkmen Oğlu Dede (Ziraat erbabı)
44. Türkmen Oğlu Osman (Irgadlık yapar)
45. Bilal Oğlu Ahmed (Irgadlık yapar)

Türkiye’de “Evciler” adında Afyonkarahisar iline bağlı bir ilçe ve Aydın-Çine, Balıkesir-İvrindi, Burdur-Gölhisar, Bursa-Mudanya, Kastamonu ilinde, Kırklareli-Pınarhisar, Kütahya-Simav, Manisa-Kula, Manisa-Soma, Mardin-Mazıdağı, Mersin-Anamur, Tekirdağ ilinde, Tokat-Erbaa, Van-Çaldıran, Çanakkale-Bayramiç ilçelerinde köyler bulunmaktadır.

Evciler Köyü'nün bir mahallesi olan "Evciler Yaylası", 1970'li yıllarda köy tüzel kişiliği kazanarak "Yaylaköy" adını alır. Her iki köyde oturan nüfusta birbirleriyle akrabadır. Yaylaköy'ün arazisi tarıma daha elverişlidir.

Günümüzde yerleşmede tarım ve hayvancılık yapılır. Küçük ve büyükbaş hayvan yetiştirilir. Tarım alanlarında ise buğday, arpa ve nohut ekimi yapılır. Sabit telefon, elektrik, su ve kanalizasyon şebekesi, ilkokul ve çok amaçlı köy konağı bulunmaktadır.

Bir zamanlar Balâ kazasının büyük köylerinden olan Evciler'de, şehire yoğun göç olmuş ve köyde oturan hane sayısı azalmıştır.

1258 Hicri/1843 Miladi tarihli Ankara Sancağı Balâ kazasına tabi “Evciler Karyesi Temettuat Defteri”nin 2,3,4 ve 5 ci sayfaları. Başbakanlık Osmanlı Arşivleri.