İSTİKLAL SAVAŞINDA ANKARA

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Yayınları

“İstiklal Savaşı’nda Ankara” isimli bu çalışmamızda, Müslüman Türk’ün İstiklal Mücadelesi yıllarının idari ve askeri merkezi olan Ankara şehrini ve bu mücadeleyi diri tutan Ankaralıların faaliyetleri esas alınmıştır. Üç kıtada “Cihan hakimiyeti” kuran Osmanlı Devleti’nin, zaman içerisinde yozlaşan müesseselerinde ortaya çıkan “çıkmazlar”ın getirdiği “savaş yılları”ndan başlayarak, 4 Ekim 1922 tarihine kadar geçen tarihi süreci anlatmaya çalışacağız.

Günümüzde Milli Mücadele yıllarının Ankara’sını değişik yönleri ile ele alan bir çok eser mevcuttur. Bu yayınların ekserisi Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelmesinden sonraki zamanları içine alan, genelde seyahatname ve hatırat mahiyetinde çalışmalardır. Genel olarak 1919-1922 yılları arasındaki süre “Millî Mücadele” dönemi olarak kabul edilmesi noktasından hareketle; Millî Mücadelenin ilk iki yılı hakkında, Ankara ile ilgili pek bir şey yazılmamıştır. Bayram Sakallı’nın “Ankara ve Çevresinde Milli Faaliyetler ve Teşkilatlanma” isimli eseri ise bu zaman diliminin anlatıldığı ilk çalışma örneğidir.

Bu çalışmamızda konu bütünlüğü sağlayarak, on ana başlık altında Milli Mücadele yıllarının Ankara’sını ve Ankaralı’sını sizlerle  tanımaya çalışacağız.

“Ankara’nın Kara Günleri” başlığı adı altında: Savaş yıllarını ve Osmanlı Türkünün idari, askeri ve ekonomik gücünün, toprak hakimiyetinin ve genç nüfusunun nasıl kaybedildiğini; Ankara coğrafyası ve insanının bu zaman diliminde yaşadığı doğal afetleri; Osmanlı toplum hayatı içerisinde Ankaralıların durumunu; Mondros Antlaşması ve İstanbul’un işgali; Anadolu’da M. Kemal Paşa önderliğinde planlanan “Milli Mücadele” hareketinin başlaması ve Ankara’nın bu mücadeleye merkez olma aday adaylığı; Ankara’da Ermeni ayaklanmaları, İngiliz ve Fransız askeri birliklerinin Ankara’ya gelmesi sonucu şehirde başlayan ilk “Milli cidal” hareketleri ele alınmıştır. İngiliz ve Fransız işgal kuvvetlerine karşı Ankara’da “Milli cidal”i başlatan Nakşibendi şeyhi “Bahşılı Hoca” lakaplı Sadullah Seyhan Efendi ve kurduğu gizli teşkilat; Mekteb-i Sultani öğretmenlerinin kurduğu “Azm-i Millî Cemiyeti”; Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’da “Milli Mücadele”yi başlatması; İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali üzerine Ankara ve kazalarında yapılan mitingler ve tel’in telgrafları; “Ankara Kuvâ-yı Milliye-i Azime” teşkilatının kurularak, M. Kemal Paşa’ya, şehri istiklalin merkezi olarak hazırlamak için yaptıkları çalışmalar; Ankaralıların Damat Ferid Paşa hükümetine karşı topyekün tavır almaları; “Kara Eylül” olarak bilinen ve Ankaralıların unutamadığı 1919 yılı Kurban Bayramı; Milli Mücadele faaliyetlerine engel olmak isteyen Ankara Valisi Muhittin Paşa’nın kaçırılması; Ankaralıların İstanbul Hükümeti’nden ayrı ve Halifeye (Padişah) bağlı olarak yönetim kurması; Anadolu’da başlayan bağımsızlık hareketine şehirde okunan “Cihad Hutbesi” ve kurulan “Ankara Milli Alayı” ile resmen destek verilmesi; şehirde ve civar ilçelerde “milli cidali” başlatan önder şahsiyetler konu edilmiştir.

“Mustafa Kemal Paşa Ankara’da” adı altında: Mustafa Kemal Paşa’nın Ankara’yı İstiklal mücadelesinin  merkezi olarak ilan etmesi ve Ankaralıların M. Kemal Paşa’yı daveti; Ankara’da “Kızılca Gün” olarak ilan edilip, “Seymen Alayı” düzenlenmesi; Mustafa Kemal Paşa’nın Ankara’ya gelişi ve Ankara Müdafaai Hukuk Cemiyeti’nin para yardımları, Mustafa Kemal Paşa ve Ankaralıların kaynaşması ve verdikleri her türlü destek; son Osmanlı Meclis-i Mebusan üyelerinin Ankara’da toplanması ve Ankara “Süvari Milisleri”nin kurulması; şehirde sosyal hayat ve genel durum anlatılmıştır.

“Ankara Fetvası” adı altında: Ankaralı din alimlerinin “Milli Mücadele” hareketinin her türlü şartlarda devam etmesinin ve her Müslümanın bu hareketi desteklemesi gerektiğini anlatan, bütün müslümanları “cihad”a davet eden, dini bir metin olan “fetva”nın mahiyeti, bu “fetva”yı hazırlayan Ankaralı müderrisler ve din alimleri konu edilmiştir.

“Birinci Büyük Millet Meclisi’nin Açılışı” adı altında: Meclis’in açılması için yapılan ön hazırlıklar ve açılışı, Ankaralıların Meclis binasını hazırlaması ve mebusların ağırlanması hususunda yaptıkları her türlü çalışmalar; şehrin sosyal ve ekonomik durumu, yapıları ve mebusların anıları anlatılmıştır.

“İnönü Muharebeleri”  adı altında: Yunan ordularına karşı planlı ve düzenli ordular kurularak savunma savaşlarına başlanması ve elde edilen askeri başarılar sonucu, Ankara’da “İstiklâl Marşı”nın yazılması, Meclis tarafından ilk Anayasa niteliğinde olan “Teşkilat-ı Esasiye Kanunu” ve İkinci İnönü Muharebesi anlatılmıştır.

“Büyük Bozgun” adı altında:  Ankara’nın bir hükümet merkezi haline gelmesi sonucu işgal kuvvetlerinin şehre ajanlar göndermesi ve “Mustafa Sağir” olayı; Ankaralı sanatkarların atölyelerini silah imalathanesine çevirmesi, şehirde askeri amaçlı imalat atölyelerinin faaliyete girmesi; Eskişehir-Kütahya hattında düşman kuvvetleri karşısında geri çekilmemiz ve “Büyük Bozgun” sonrası Ankara’da yaşanan acılar, gelişen olaylar; Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın her türlü yetki ile yönetimi ele alması, “Tekalif-i Milliye Emirleri” ve sonuçları ele alınmıştır.

“Şahlanan Ankara” da ise: “Kağnıların Ankara Yolculuğu”, Türkün azmi ve alınterinin şekillendiği “İmalat-ı Harbiye”; Cebeci çayırının askeri talimgah olması, Ankara’nın meşhur çarşısı “Tahtakale” ustalarının mahareti; her evin ve hanın hastane durumuna geldiği, “Namazgahtepe”nin şehitlerimize mekan olduğu acı günler anlatılmıştır.

“Sakarya Savaşı” adı altında: “Büyük Bozgun”un askeri finali ve 21 Ağustos Yunan ordularının meşhur “Ankara Yürüyüşü”ne karşı Anadolu Müslüman Türk’ünün “istiklal ümidi”nin yeniden dirilişi; “Son Vuruş ve İstiklal” bölümünde de Ordunun “Son Vuruş”a hazırlanması; “Büyük Taarruz” öncesi Ankara’da genel durum; Büyük Taarruz ve “30 Ağustos Zaferi”nden sonra Ankara anlatılmaya çalışılmıştır. 4 Ekim 1922 tarinden sonraki gelişmeler ise “Cumhuriyet ve Başkent Ankara” isimli çalışmamızda anlatılmaktadır.

Bu çalışmamızda Haymana ve Polatlı ilçeleri köy köy gezilerek; Türk ordusunun her neferinin aziz hatırası yerinde yaşanmış, kanlarıyla suladığı topraklarda “al renk”leri, “şehadet sevinç”leri ve “gazilik nişan”ları müşahede edilmiştir.

“Gazitepe”de Türk bayrağını gönderde göremeyince, askeri karargahların kurulduğu tarihi mekanların çoğunda tanıtım levhalarına rastlamayınca da acı acı düşündük. “Namazgahtepe”de içten inleyerek şehitlerimizin mezar taşını aradık. “Taş Mektep”le tanışmak istedik ama, Yüksek İhtisas Hastanesi bizleri karşıladı. “Darülmuallimin Mektebi”ne o günkü mebusların heyecanını sormak istedik, Emek İşhanı’nın duygusuz yapısına rasladık. “Taşhan”a anılarını anlatmasını istedik, yerinde İş Bankası ve Sümerbank binasını bulduk. “Kuyulu Cami”de şükür namazı, sonra da “Kuyulu Kahve”de bir çay içelim istedik, Hükümet Caddesi olmuş. “Millet Bahçesi”, “Tahtakale”, “Kızıl Bey”, “Karaoğlan çarşıları” ve o günlere ait ne varsa “adı bilinmeyen bir savaş”a yenilmiş. O günlerin kahramanlarından olan Beynamlı Mustafa Efendi’yi ve Şemseddin Bayramoğlu’nu ise Solfasol Köyü Mezarlığı’nda bulduk. İstiklal Mücadelesinin aziz hatırasına…

Abdülkerim Erdoğan-Gökçe Günel

Kitap Olarak İndir

Sıkıştırılmış (.rar) İnteraktifık Medya Olarak İndir