HALLAÇLI

Eski adı “Halaşlı” ve “Halaşlu” olan köy, Haymana-Gölbaşı karayoluna 15 km, ilçe merkezine ise 23 km. uzaklıktadır. Tuluntaş, Koparan, Velihimmetli, Çayırlı, Subaşı, Ücret, Hisarlıkaya ve Fevziye köyleri ile komşudur.

Kaynaklarda Bozulus Türkmen aşiretine mensup “Halaşlı” cemaatinin Haymana’da iskan edildiği zikredilir. Halaşlı cemaatinin, “Kallaçlu” ve “Hallaclu” aşiretleri ile ilişkilendirilmesi yanlıştır. Ankara civarında bu aşiretlere mensup aileler yoktur.

Tarih içinde “Yörükan” kazasına bağlı yerleşme daha sonra Haymana kazasına bağlanır. Halaşlı köyünün adı “Hallaçlı” olarak değiştirilir. Yıllar öncesi bu köyde keçe imalatı yapıldığı için “Halaçlı” denildiği rivayeti yaygındır. Bu görüşü destekleyen herhangi bir kayda rastlayamadık. Su kaynakları ve mera yönünden zengin, tarıma elverişli toprağı ile zaman içinde nüfusu artan köye, İstanbul’dan “Şerifoğulları” gelir ve Hacı Şerif Mehmed Bey tarafından bir cami yaptırılır.

Şerifoğulları’nın köye yerleştiği tarihte Karakalar, Beyazıdoğulları ve Ömeraliler bulunmaktadır. Daha sonraki yıllarda köye Konya-Kulu’dan, Yenimahalle Şehitali Köyü’nden “Tatar Halil”, Haymana Kadıköy’den “Paşalar”, Kızılcahamam’dan “Çıtaklar”, Ankara şehir merkezinden “Teberoğulları” gelir ve yerleşir.

Günümüzde köyde Çopurlar, Kosalar, Çakalhasanlar, Körhacılar, Efendiağalar, Yumuklar, Ömerçavuşgil, Kürtler, Tülekler, Paşalar, Teberoğulları, Ülfetler, Alidayıgil, Hastalar, Karaaligil, Onbaşıdayılar, Lödayılar, Berberler, Hacıosmanoğulları, Dayının Hasan, Hafızoğulları, Dervişaligil ve Navruzoğulları sülaleleri bulunmaktadır. Zaman içinde köyden, İncek, Ballıkuyumcu, Koparan ve Yavrucak köylerine göç edenler olur.

1795 tarihli bir vakıf kaydından, Haymana Kazasına bağlı Halaçlı Köyü sâkinlerinden el-Hac Şerif Mehmed Bey tarafından yaptırılan camiye, Bayramzâde İbrahim Halife bin Mustafa’nın imam ve hatip olarak atandığını öğreniyoruz. “Bayramzâdeler”, Hacı Bayram-ı Veli soyundandır.

Günümüzde bu cami ibadete kapalıdır. Milli Mücadele yıllarında Halaşlı Köyü’nün önemli bir yeri vardır. Özellikle köyün eşrafından Mehmet (Atak) Ağa, ordunun ekmek ihtiyacını karşılamak için köyde üç fırın yaptırır. Sakarya Savaşı’nda köy, ordunun bir ikmal merkezi olarak kullanılır.

Dere içi yerleşme olan köyde geleneksel mimari malzeme kerpiç ve dam örtüdür. Mehmet (Atak) Ağa tarafından yaptırılan üç katlı bir konak ise harap durumdadır. Ayrıca kitabesiz iki adet çeşme bulunmaktadır. 1976 yılında minareli ve kubbeli bir cami yaptırılmıştır. Çok amaçlı köy konağı vardır.

Köy içi ve mera çeşmeleri ile zengin olan köyün “Eski Gölet” mevkiindeki kaynak suyu, evlere dağıtılarak içme suyu olarak kullanılmaktadır.

Erkeksu, Bıdakpınar, İncekısık, Dibekli ve Homalan dereleri doğal güzellikleri ile meşhurdur. İkipınar, Homalan, Boşnak, Öz, Gürlevik ve Kocapınar mevkilerinde örenyerleri bulunmaktadır.

Çalın, Dikilitaş, Bokluca, Dede ve Kösirenbil tepeleri bulunan köyde modern tarım aletleri kullanılarak buğday, arpa, yulaf, ayçiçeği, nohut, mercimek, kavun ve karpuz yetiştirilir. Meyve ağaçlarından elma, erik, armut, ayva, kiraz, ceviz ve dut yetişir. Meyve yetiştirilmesine uygun bir araziye sahip köyde ceviz, erik ve üzüm uygulama projeleri hayata geçirme çalışmaları yapılmaktadır. Aileler kendi ihtiyaçları için bahçelerde mevsim sebzelerini yetiştirir. Kavak ve söğüt ağacının yanında, Bıçakçı Çiftliği mevkiinde meşe ağaçları bulunmaktadır.

Mera ve su kaynakları yönünden zengin olan köyde küçük ve büyükbaş hayvan yetiştirilir. Özellikle koyun ve keçi sürüleri, yerli ve ithal ırk sığır besiciliği yapılır. Elde edilen süt Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği’ne günlük olarak verilir. Yeni yapılaşmanın hızla devam ettiği köyde hafta sonu dinlenme amaçlı bahçeli evler yapılmaktadır. Gelir düzeyi yüksek olan köyde İlköğretim 3. sınıfa kadar yapılmaktadır. Günümüzde eğitim seviyesi yüksek olan yerleşme biriminde doğupta, hukukcu, doktor, mühendis, öğretmen, astsubay, subay ve memur mesleğinde çalışan çoktur. Yaban hayatı yönünden zengin olan köy arazinde kurt, tilki, tavşan, bıldırcın ve keklik görülür. Kur’ân Kursu binasınında bulunduğu köyde, Türkmen geleneği hakimdir. Bazlaması, gözlemesi ve baklavası meşhurdur. Çevre köylerle olan ulaşım yollarının tamamı asfalttır.