GÜDÜL İLÇESİ

Ankara şehir merkezine uzaklığı 82 km. uzaklıkta olan ilçe, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımına göre 20.938 nüfusludur. Ankara’nın kuzeybatısında yer alan Güdül’ün doğusunda Kızılcahamam, güneydoğu ve güneyinde Ayaş, batısında Beypazarı ilçeleri, kuzeyinde Bolu ili, kuzeydoğusunda Çamlıdere ilçesi bulunmaktadır. Yüzölçümü 419 km² dir.

Yapılan araştırma ve incelemelerde Güdül çevresinde tarih öncesi çağlara ait yerleşmeler bulunmuştur. İlçe yakınından geçen Kirmir Çayı boyunca kayalara oyulmuş mağaralar vardır. Milat öncesi ve sonrası iskan yeri olan bölgede özellikle Roma ve Bizans dönemi yerleşmeler ve kaleler bulunmaktadır.

Anadolu Selçukluları zamanında Türklerin iskanına açılan bölge, Osmanlı devletinin kuruluş yıllarında “Binari Bey”, “Turasan Bey” ve “Paşacık Bey”in “tımar”ı olup, bazı “ahi” büyüklerinin de mülkleri vardır. 1463 yılı tahrir defterinde Güdül ilçesine bağlı köylerin bir kısmı Ayaş’a, bir kısmı ise Yabanabad kazasına bağlıdır. “Samut Bali Zaviyesi”, “Paşacık” türbesi ve camii bu dönemlere aittir.

Sultan İkinci Bayezid, Amasya’da yaptırdığı külliye (cami, medrese, hamam vb.) için, 1496 yılında hazırlattığı vakfiyesinde “…Güdül namındaki köyün tamamı, Kesanuş (Yeşilöz) namındaki köyün tamamı, Hacılar Köyü, Körpeviran ve Şabanlu köylerinin tamamı…”nı vakfeder. 1530 yılı kayıtlarında, “Ayaş kazasına tabi Güdül karyesi (köyü)” ibaresi geçmektedir. Aynı yıllarda Güdül köyü hudutları dahilinde “Bayezid Fakih”in bir çiftliği ve “İyicek Dede”nin de bir mezreasının vakıf olduğu kaydedilir. Akçakese,  Karacaviran, Tahtacıörencik ve Kavaközü köyleri Osmanlı dönemi nüfus yoğunluğu olan köylerdir. 1903'te ilk belediye teşkilatı kurulur. 1907 yılında Ayaş kazasına bağlı bir bucak merkezi olan Güdül’de Bucak müdürü Raşit Bey, Belediye Reisi ise Hacı Hüseyin Ağa’dır.

Çağa Beldesi’nde Roma dönemine ait “nekropol alanı”; Sorgun Göleti’nin yakınında bulunan Bizans dönemine ait örenyeri; Yeşilöz Beldesi’nde Bizanslılar tarafından kullanıldığı tahmin edilen “kaya mağara”lar ve Galat dönemi “Asartepe” yerleşmesi; Çukurören Köyü’nde Bizans döneme antik malzemeler; Güzelçiftlik Köyü “Küçük Kaletepe” antik yerleşmesi ve Özköy’de bulunan antik “kale” surları; Kavaközü Köyü’nde Hazreti Ömer soyundan gelen “Samut Bali” hazretlerinin türbesi; Akçakese Köyü’nde “Paşacık Türbesi”; Çukurören Köyü’nde 1912 tarihli çeşme; Kayı Köyü tarihi çesme; Tahtacıörencik Köyü’nde 1917 tarihli cami; İlçe merkezinde Aşağı Cami ve Çarşı Camii; Çınarlı, Bölükbaşı ve Yenipınar çeşmeleri ilçe hudutları dahilinde bulunan kültür mirasıdır.

16 Temmuz 1933 tarihinde Kızılcahamam ilçesine bağlı Meyvebükü ve Özçaltı köyleri ile Beypazarı’na bağlı Akçakese ve Sorkun köyleri Güdül nahiyesine bağlanır. 1 Eylül 1957 yılında kadar Ayaş ilçesine bağlı bir nahiye olan Güdül, Ankara’ya bağlı kaza idari merkezi olur.

Güdül ilçesi, 4 belediye ve 23 köy olmak üzere toplam 27 yerleşim biriminden oluşur. İlçe merkezinde 2 İlköğretim Okulu ve bir Çok Proğramlı Lise vardır. Sağlık Grup Başkanlığına bağlı 1 devlet hastanesi, 3 sağlık ocağı ile bunlara bağlı 5 sağlık evi mevcuttur. Bunlar Merkez, Çağa ve Yeşilöz Sağlık Ocakları ile; Akbaş, Karacaören, Boyalı, Yelli ve Sorgun Sağlık Evleri'dir.

Güdül Karadeniz'in dağlık ve ormanlık alanlarıyla İç Anadolu'nun tepeleri arasında geçiş kuşağıdır. Kuzeydeki küçük bir bölümü Karadeniz Bölgesi'ne taşan ilçe topraklarının kuzeyini “Köroğlu Dağları”nın güney uzantıları kaplamıştır. İlçe topraklarının sularını kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda akan Kirmir Çayı sular. Kirmir Çayı’nın vadi tabanında ise Ova düzlükleri uzanır. İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Başlıca ürünleri buğday, arpa, şekerpancarı ve üzümdür. Az miktarda elma, armut, pirinç, nohut, mercimek ve fasulye yetiştirilir. Hayvancılık sığır ve tiftik keçisi üzerinde yoğunlaşmıştır.

Güdül ilçe merkezinde bulunan sivil mimarlık örneği yapılar genellikle zeminle birlikte iki veya üç katlıdır. İkinci katları cihannüma oluşturur, bazen üçüncü katta devam eder. Zemin katlar moloz taş olup, diğer katlar hımış yapı tekniğinde ahşap iskelet arası kerpiç dolguludur. Zemin katta çift kanatlı ahşap giriş kapısı vardır. Birinci katta giriş kapısı üzerinde ahşap konsollarla taşınan çıkma bulunur. Çıkma üzerindeki ve yanlardaki pencereler dikdörtgen ve giyotin tipindedir. İkinci kattaki cihannümalar birinci katın çıkmaları üzerine üzerinde yer alırlar. Cihannüma üzerindeki pencereler de dikdörtgen ve giyotin tipindedir. Yapıların üzeri genellikle sıvalıdır. Saçak altı ahşap kaplamalıdır. Kırma veya beşik çatılar Marsilya kiremitlidir. Evler bahçe içinde olduğu gibi, bitişik düzen sıraevler biçiminde yapılmışlardır.

Kirmir Çayı’nın aktığı dik aktığı dik yamaçlı vadinin güney yamacında yer alan mağaralara kayalara oyulmuş basit merdivenlerle inilmektedir. Mağaralar dik yamaç üçerinde beş katlı bir görünüm arz etmektedir. Kayadan duvarlarla birbirinden ayrılan değişik mekanlar, geniş pencere oyuklarıyla vadiye açılmaktadır. Kat aralarına iniş çıkışların ahşap merdivenlerle yapıldığı düşünülmektedir. Dönem olarak Nevşehir bölgesindeki yer altı şehirleri gibi Erken Bizans dönemine aittir.

Tarım ve hayvancılığın yanı sıra tiftik ,dericilik, leblebicilik ve ticaret yapılan ilçede, buğday, arpa, fiğ, nohut, çeltik gibi tarım ürünleri yetiştirilir. Hayvancılık tarıma göre daha çok gelişmiştir.

Kaynak: Abdülkerim Erdoğan, Adım Adım Ankara, Ankara Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Ankara, 2008