HAYMANA İLÇESİ - Ankarasevdam // Ankara Tarihi ve Kültürü Portalı

Şeyh Ali Semerkandi ve
Sığırcık Suyu

Geçmişten Günümüze
Kızılcahamam Çamlıdere

Edebi ve Tarihi Şahsiyetleriyle Ankara

Tarih içinde Polatlı

AnkaraSevdam // Ankara Tarihi ve Kültürü Araştırma Portalına Hoşgeldiniz:

HAYMANA İLÇESİ

HAYMANA

Ankara şehir merkezine uzaklığı 73 km., 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımına göre nüfusu 54.087’dir. Ankara’nın güneyinde yer alan Haymana’nın doğusunda Bala ilçesi, güneydoğu ve güneyinde Konya ili, batı ve kuzeybatısında Polatlı, kuzey ve kuzeydoğusunda Gölbaşı ilçeleri bulunmaktadır. Yüzölçümü 2976 km².

Haymana'nın çeşitli bölgelerinde yapılan kazılarda ortaya çıkan kalıntı ve buluntular, yöre tarihinin çok eski yıllara kadar indiğini gösterir. Bu araştırmalar neticesinde Paleolitik, Kalkolitik ve Tunç devirlerinde yörenin bir yerleşme yeri olduğunu gösterir. Çevrede bulunan “höyük”ler ve ören yerlerinin çok oluşu bunu gösterir. Özellikle tarihi “Kral Yolu” buradan geçer. “Gavur Kalesi” Hititlerin bu bölgede hakimiyetlerinin gösterir. Hititlerden sonra Frigyalılar ve Galatlar yöreye yerleşirler. Ankara yöresi Galatların en büyük merkezlerinden biri olmuş ve kaplıcalarından ötürü de burada uzun süre hüküm sürmüşlerdir. Romalılar Haymana yöresini şifa merkezi olarak kabul etmiş, Bizanslılar döneminde de yerleşmeler devam eder. Bizans yerleşmeleri bulınan köylerden bazıları şunlardır; Culuk, Çalış, Cingirli, Durutlar, Emirler, Kadıköy, Sarıgöl, Türkhöyüğü, Yeniköy, Karahoca, Kara Süleymanlı, Kızılkoyunlu, İkizce, Boyalık, Çayırlı, Çerkezhöyük, Karaağızlı, Güzelcekale, Oyaca'da günümüze ulaşan kalıntılar gelmektedir.

Anadolu Selçuklu dönemi ile ilgili kaynakların az oluşu bu bölge hakkında bilgi edinmemizi kısıtlar. Yalnız kuzey bölgesinde “ahi” zaviyelerinin ve “tımar” köylerinin varlığı belgelerde zikredilir. Selçuklunun son zamanlarında Ertuğrul Gazi ve aşireti Karcadağ bölgesini “yazlık”, Kesikköprü civarınıda “kışlak” olarak bir müddet kullanır. Osmanlı devletinin kuruluşundan sonra Ankara Sancağına bağlı “Yörük” kazası idari birimi kurulur ve kadılıkla idare edilir. 1517 yılında Mevlana Boyacızade “Yörük” (Haymateyn) kazasının seyyar kadılığını yapar. 1530 yılında yaklaşık 325 cemaat halinde ve 36.400 kişilik “Haymana taifeleri” ise bu bölgede hakim olurlar.

Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin kurduğu “Bayrami”liğin bir kolu olan “Melâmî” şeyhlerinden Hüsâmeddîn-i Ankaravî hazretleri Haymana’da doğmuş ve kabri Kutluhan Köyü yolu üzerindedir. Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşayan bu gönül eri, Ahmed Sarban’ın halifesi ve “melâmî kutbu”dur. Evliya Çelebi “Seyahatname”de: “Şeyh Hüsâmeddîn, Ahmed Sarbani halifesidir. Ankara Kalesi'nde hapis iken “Sabah bizi defn edin.” buyururlar. Sabahleyin hapishanede kesinlikle insan ve cinden kimse yok iken bir sarı hurma lifi kefenine sarılmış, yıkanmış ve kokulanmış olarak ölü bulunur. Bütün Ankara halkı hayretler içinde kalırlar. Hala Zaviyesi haziresinde gömülüdür” ifadesini kullanır. Hüsameddin Ankaravi hazretlerinin türbesi ve camii harap bir durumda olup, caminin içi define arayıcıları tarafından delik-deşik edilmiştir.

“Yaban Hamamı” olarak bilinen kaplıca yeri, 1880 yılında Haymana kazasının idari merkezi yeri olarak tespit edilir ve 1882 yılında Hükümet konağı yapılır, “Yabanhamamı” kasabası adını alır. 1882 yılına ait “Ankara Vilayeti Salnamesi”nde Haymana hakkında şu ifadeler bulunur. “28 odalı yeni bir hükümet konağı yapılmıştır. 8 odalı bir medrese ve bir cami vardır. Kazada “Mikalli“, “Modanlı” ve “Tokallı” aşireti vardır. Kaymakamı Mehmed Sadık Bey’dir.

1893 yılı Salnamesinde ise Haymana kazası Naibi Ali Rıza Efendi, Müftü Abdülkadir Efendi, Belediye Reisi Turan Efendi’dir. Kazaya bağlı “Şeyhbezenli” nahiyesi ve 147 köyü vardır.

1907 yılı “Ankara Vilayeti Salnamesi”nde ise Haymana Kaymakamı Hamdi Bey, Naib Sadreddin Efendi, Müftü Ahmed Vehbi Efendi, Belediye Reis Vekili Andon Efendi’dir. Kaza merkezinin yeni teşekkül ettiğini ve dörtyüz küsur haneden ibaret olduğunu, sokaklarının geniş ve muntazam, kasabanın ortasında geniş bir meydan ve şadırvan, ayrıca iki hamam bulunduğu zikredilir. Kaza merkezinde ve köylerinde 84 cami ve mescid, 5.054 hane, 150 Sıbyan Mektebi, 90 dükkan, 11 han, 2 kaplıca ve bir tekke bulunduğu, kaza merkezinde 596 müslüman ve 145 gayr-i müslim, köylerin ise tamamı Müslüman olup, 30.824 nüfuslu olduğu kaydedilir.

İstiklal Savaşı sırasında, özellikle Sakarya Muharebelerinde Haymana’nın “Türbe Tepe”, “Mangal Dağı”, “Mantar Dağı”, “Çal Dağı” ve “Hisar Dağı” civarında kanlı çarpışmalar olur. Binlerce Mehmetçik bu bölgelerde şehid olur. Kısacası Haymanalılar canları ve mallarını feda ederek Yunan ordularının Ankara’ya gelmesini önler.

Haymana Kaplıcaları ile de dünyaca ünlü bir ilçedir. Anadolu’daki şifalı kaynakları ilk kullanan kavmin Hititler olduğu sanılmaktadır. Tarihi Kral Yolu güzergahında bulunan Haymana kaplıcalarının, daha birçok kavim tarafından kullanıldığı sanılmaktadır. Bu bölge de Galatların bu bölgeye Galatia Salutaris yani sıcak su kaynağı adının vermesi rastlantı değildir. Hititler ve Galatlardan sonra Romalılar da bu kaplıcayı geliştirmiştir. Selçuklular ve Osmanlılar döneminde kaplıcalar önemini korumuştur. Günümüzde ise ülkemizdeki önemli termal kaplıcalar arasında girmeyi başarmıştır.

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. İlçenin verimli ve geniş topraklarında buğday, arpa, şeker pancarı ve baklagiller başta olmak üzere, çeşitli ürünler yetiştirilmektedir. Ayrıca yörede çok sayıda koyun yetiştirilir, özellikle “merinos” koyunu önde gelmektedir.

(Abdülkerim Erdoğan, Adım Adım Ankara, Ankara Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Ankara, 2008)