BİTİK

İlçeye uzaklığı 15 km olan yerleşme, ilçenin güneyinde, Ova Çayı vadisindedir. Yerleşmeye, TEM Otoyolundan da ulaşılabilinir. Ova Çayı’nın yakınında, 18 metre yüksekliğinde olan bir höyük üzerinde ve yamaçlarında yer alır. Çimşit, İmrendi, Orhaniye, Kışla, Fethiye ve Kınık köyleri ile komşudur. Ova Çayı yatağına yakın olan Bitik köyünün alüvyol ve kalüvyol toprakları, I.nci ve VIII.nci sınıf arazi olup, sulu ve kuru tarım yapmaya uygundur. “Bitik Höyük” adı verilen arkeolojik alanda 1942 yılında Prof. Remzi Oğuz Arık yönetiminde küçük bir kazı yapılmıştır. Bu kazıda Klasik Dönem, Frig, Hitit ve Bakır Çağı/İlk Tunç Çağı II. evre tabakaları ortaya çıkartılmıştır. Ova suyu yüzünden ana toprağa inilememiştir. En önemli buluntu, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenen “Bitik Vazosu”dur.

“Bitik” kelimesi, kitap, mektup, kağıt, yazılı şey anlamına gelmektedir. Oğuz Türkmen boylarına mensup cemaatlerin yerleştiği Bitik köyü, belgelerde “Tik”, “Tenk”, Nenk” “Nenek” ve “Yeğen” olarak okunmuştur.

1463 yılında “Binari-İli”ne tabi olan köy, 1530 yılında Seyyid Hüseyin Gazi soyundan gelen Mihal Beğ oğlu Ali Beğ tarafından, Hüseyin Gazi Dağı’nın zirvesinde bulunan Seyyid Hüseyin Gazi Türbesi’ne vakfedilir. Mihal Beğ oğlu Ali Bey, ataları Mehmed Beğ ve Bahşi Bey’den Seyyid Gazi neslindendir. Bu tarihlerde türbenin bulunduğu yerde bir de “Seyyid Hüseyin Gazi Zaviyesi” bulunmaktadır. Günümüzde Hüseyingazi tepesinin zirve düzlüğünde bulunan Seyyid Hüseyin Gazi hazretlerinin türbesi ziyarete açık olup, yolu asfalttır. Cumhuriyet dönemine kadar Hüseyin Gazi Türbesi ve zaviyesine de Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin soyundan gelenler türbedar olarak atanmış olup, “Bektaşi” zaviyesi değildir.

1530 yılında Cimşid ve Bitik köylerinde 62 hane, 14 mücerred (bekar erkek) ve 1 imam bulunmaktadır (yaklaşık 325 kişi). “Bâc-ı bâzâr” (Pazar vergisi dahil) vergisi de dahil köyün yıllık vergi hasılatı 11.639 akçedir. Bu tarihlerde bölge köylerinin Pazar yerinin Cimşid ve Bitik köylerinin yakınında kurulduğunu öğreniyoruz. Günümüzde yerleşmenin kuzeybatısında ve Ova Çayı yakınında “Pazar Yeri” diye bilinen bir mevki bulunmaktadır.

1530 yılında Bitik Köyü’nde “Sungur Seydî Zaviyesi”nin 1 çiftlik vakıf yeri olup yıllık vergi hasılatı 400 akçedir. “Dervîş Zaviyesi”nin de vakıf bir çiftlik yeri olup, yıllık vergi hasılatı 300 akçedir. Ayrıca Kılağuz Fakih tarafından 1 asiyab (değirmen) ve 1 çiftlik yer “evlatlık vakıf” olarak kurulur ve bu yerlerin yıllık vergi hasılatı ise 400 akçedir. 1571 yılında Cemşid ve Yeğen (Bitik) köylerinde 110 kişi yaşamakta ve köylerin yıllık geliri olan 11.629 akçe, Ali Beğ tarafından Ankara’da bulunan Seyyid Hüseyin Gazi Türbesi’ne vakfedilmiştir. Osmanlı dönemi belgelerinden bölgede “Sungur Seydi” ve “Derviş Çavuş” zaviyelerine ait vakıf arazilerinin varlığını öğreniyoruz. Günümüzde Bitik Köyü Mezarlığı’nda bulunan ve bölgede “Zelve Dede”, “Zeyve Dede” adıyla bilinen ziyaretgah “Sungur Seydi” hazretlerine aittir. Bazı yayınlarda Zilve (Zeyve) Dede’yi Hacı Bayram-ı Veli soyuna dayandırması hiçbir belgeye dayanmaz. Çünkü Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin soyundan gelenlerin tamamının soy şeceresi mevcuttur. Ancak Sungur Seydi hazretlerinin soyundan kimse kalmadığı için ve vakfiye şartları geregi zaviyesine ait vakıfların korunması için bu zaviyenin zaviyedarlığına Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin soyundan gelenler tayin edilmiştir. 1803 yılında Sungur Seydi türbesinin zaviyedarı olan ve Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin soyundan gelen Abdülhamid Baba’nın vefatı üzerine yerine kardeşi Abdülhay Baba zaviyedar olarak tayin edilir. Günümüzde Bitik Köyünde geleneksel olarak, bayramlarda kabir ziyaretlerine ilk önce Sungur Seydi (Zeyve Dede) hazretlerinin kabrinden başlanır. Sungur Seydi’nin kabri sürekli çocuğu düşen kadınlar tarafından ziyaret edilerek, Allah’tan şifa buldukları da rivayetler arasındadır. Sungur Seydi Türbesi, Karalar köyünden getirilen devşirme antik malzemelerle yapılmış, içinde dört mezar bulunan, kare planlı ve damlı bir yapı iken, yıllar önce defineciler tarafından bir gecede tahrip edilmiş ve tamamen yıkılmıştır. Günümüzde türbenin yapımında kullanılan devşirme malzemeler ve kazı çukurları bulunmaktadır. Türbenin yakınında ise eski bir Türk mezarlığı bulunmakta olup, bu mezarlığın eski “Zeyve” isimli bir Türk Köyü’ne ait olduğu rivayet edilir. Bitik Köyü, “Zeyve” mevkiinden bataklık, sel baskınları ve salgın hastalıklar dolayısıyla en son günümüzde ki höyük üzerine taşınmıştır. Devşirme antik malzemelerden yapılan eski camii tamamen yıkılmış ve yenisi aynı yere 1996 yılında, Hacı Nihat Çınar tarafından yaptırılmıştır.

Karalar Köyü’nden getirilen antik mermer ve andezit taşlar köyde bulunmaktadır. Ayrıca yerleşme içinde ve köy mezarlığında çok sayıda antik mermer yapı malzemesi bulunmaktadır. Köy içinde ve çevrede bulunan antik malzemelerin höyük üzerinde bulunan parka taşınarak, açık hava müzesi şeklinde düzenlenmesi daha uygun olur. Bitik Köyü mezarlığında Osmanlı dönemi mezar örnekleri mevcut olup, Sipahioğulları’na ait hicri 1315 (1898 miladi) tarihli bir mezar (Serdaroğulları’ndan Ibrahim Efendi) sağlam durumdadır. Serdaroğulları’ndan İbrahim Efendi, Zir nahiyesinde “Mustantık”lık yapmıştır. Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’in 10. yıl kutlamalarına Ankara kazalarının eşrafını davet eder. Davetliler arasında Bitikli Cafer Ağa’da bulunur. Bitik Köyü, Cumhuriyet döneminde Ankara-Merkez kazasının Zir nahiyesine bağlanır. Daha sonra Karalar nahiyesine bağlanır. 5 Temmuz 1931 tarihinde de Karalar nahiyesi Bitik Köyü’ne nakledilir ve Bitik nahiye merkezi olur. Bitik nahiye merkezi daha sonra Halka-Havlu köyüne taşınır. Kazan Köyü’nün nahiye merkezi olması ile Bitik Köyü, Kazan nahiyesine bağlanır ve Kazan nahiyesi de 1957 yılında Yenimahalle ilçesine bağlanır. 1987 yılında da Kazan nahiyesinin ilçe olması ile birlikte Kazan’a bağlanır. Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin kararı ile de mahalleye dönüştürülür. 1935 nüfus sayımında 154 olan nüfusu, 1965 yılında da 236 kişiye ulaşır. 2007 yılı adrese dayalı nüfus sayımına göre nüfusu 228 kişidir. Satı Bitik tarafından beyi İbrahim Bitik anısına Kazan-Saksı Pınar İlkokulu’na ek olarak 6 derslikli bir bina yaptırılmış ve 1989-1990'da eğitim öğretime açılmıştır. Köy sakinlerinin geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Sütçülük, besicilik, et ve yumurta tavukçuluğu, gelir kaynaklarının önemli bir kısmını oluşturur. Ova Çayı’ndan motorpomplarla çekilen su ile arazinin bir kısmı sulanmakta ve sulu tarım yapılmaktadır. Yetiştirilen ürünler şekerpancarı, fasulye, buğday, arpa, mısır ve mevsimlik sebze çeşitleri. Yerleşme arazisinde Ankara-İstanbul karayoluna yakın bölgelerde sanayi tesisleri bulunmaktadır. Zeyve, Değirmenönü, Değirmenocağı, Köyaltı, Daireönü (Eski Konakönü), Doruk arkası bölgedeki önemli mevkilerdir..

Günümüzde köyde bulunan sülaleler ise şunlardır: Nebioğulları (Erol), Kethüdaoğulları (Başayar), Serdaroğulları (Bitik), Çavuşoğulları (Türksever), Çıtaklar (Cengiz) ve İhtiyaroğulları (Birtürk). İlköğretim taşımalı olarak TAİ Şahin İlköğretim Okulu’nda sürdürülmektedir. İçme suyu ve kanalizasyon şebekesi mevcuttur. Yemekler ile örf ve adetler diğer köylerle aynıdır.

Kaynak: Abdülkerim Erdoğan, Geçmişten Günümüze Kazan, Kazan Belediyesi Yayınları, Ankara, 2009.