DAĞYAKA

Eski adı “Teşrek” olan köy, Kazan ilçesinin güneyinde ve Yenimahalle ilçe sınırında, 1484 metre rakımlı Çiçek Dağı-Keklikdoruğu Tepesi’nin güneybatı yamaç düzlüğünün eteğinde ve dere içinde bulunan yerleşme, ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır. Kahverengi ve alüvyal toprakları, I.nci ve VII.nci sınıf arazi olup, kuru tarım ile geniş meraları da hayvancılığa uygundur. Sarayköy, Kışlaköy, Orhaniye ve Yenimahalle’ye bağlı Karacakaya köyleri ile komşudur.

Yerleşme, “Dikmendede tepe formasyonu” özelliklerini gösterir. Dikmendede tepe formasyonu, Ankara'nın özellikle güneybatısında yer alan benzer yaşlı istiflere litoloji yönünden kısmen benzemesine rağmen, uzaklık ve nadir fosilli olma nedeniyle korelasyon güçlüğü, ayrıca da diğer yerlere göre çok fazla kanallanmış serileri içermesi dolayısıyla ayrı bir formasyon olarak adlandırılmıştır. Tip yeri, Yapılıyol tepenin 400 m batısından başlayıp, Sırıklıdede tepeye uzanmaktadır. Memlik ve Orhaniye köyleri arasındaki alanda Dikmendede tepe, Ortaset tepe, Sırıklıdede tepe, Keklikdoruğu tepe ve çevreleriyle, kuzeyde Sarıbeyler (Lezgi) köyünün güneyinde ve batısındaki Kızılkırmalar civarında yüzeylemektedir. Birimin kalınlığı 540 metreyi bulmaktadır. Formasyon türbiditik kumtaşı ve onlarla ardalı hemipelajik şeyl ve ince silt taşlarından meydana gelmektedir. Alt ve üst sınırları keskin olan katmanlarda taban yapılarına oldukça az rastlanılmasına karşılık, canlı oygulaması (burrowing) yaygın şekilde izlenir. Gri renkli hemipelajiklerde fissillenme gelişmiştir, istifin orta kısımlarında olistostrom düzeylerine rastlanır. Yanal devamsız ve oldukça kalın olan bu oluşuklarda, siltli bir hamur içerisinde yer alan çoğu köşeli ve büyük Jura kireçtaşı, ofiyolit ve grovak çakılları bulunur. İstifin üst kısımlarına doğru yer alan birkaç andezitik lav yaygısında koyu renkli minerallerin egemenliğindeki anklavlar karakteristiktir. Bölgede kumtaşları oldukça fakir bir plânktonik fosil faunasını saklayabilmiştir. Seyrek lamellibranş iç kalıplarına da rastlanır. Filiş sedimantasyonunu temsil etmekte olup, sunduğu fasiyes özelliklerinin ayrıntılı incelenmesinden üst yamaç ile abisal düzlük arasında, bir derin deniz yelpaze sisteminde meydana gelmiş olduğu anlaşılmaktadır. Birim bölgenin kuzeydoğusunda oluşturulmuş Samanlık, Ilıcapınar formasyonlarıyle, Haymana yöresindeki Beyobası, Haymana ve yine Haymana yöresinde incelenen Germük formasyonunun üst kesimleriyle, Ankara'nın doğusunda Yahşihan formasyonuyle deneştirilebilir. Köyün yakınında bulunan tepelerde birçok türe ait bozulmamış deniz kabukları fosilleri görülür (İstiridyeler, midyeler, deniz kestaneleri, deniz minareleri ve balık fosilleri). Dağyaka ve Orhaniye köyleri arasında, Set Ankara Çimento Fabrikası'na ait, halen işletilen kalker maden ocağı bulunmaktadır. Deniz seviyesinden ortalama 1050 metre yükseklikte ve bitki örtüsü yok denecek kadar az olan bölge, denizel ortamlı ve 40 milyon yaşlı kalsiyum karbonat sedimanlarından meydana gelmiştir. Doğu-batı doğrultusunda, kuzeybatıya 60º yatımlı ana fay ve hakim çatlak sistemi sahayı ikiye böler. Ocakta üretim, ortalama yükseklikleri 9 metre olarak oluşturulan dört ana basamaktan gerçekleşmektedir. Ocak ile fabrika arası yaklaşık dir. Ocakta üretilen kalker, kırma işlemine tabi tutulmadan direk 30 km. mesafede bulunan Çimento fabrikasına nakledilir. Fabrikadan gelen talebe bağlı olarak, günlük üretim zaman zaman değişim gösterse de günlük ortalama üretim 2000-3000 ton civarında gerçekleşmektedir. Bölge jeolojisinin özelliklerini taşıyan mevkiler ise Dikmendede tepesi, Kızılgüney tepesi, Kocaöz ve Köyaltı’dır.

“Cevizlidere” mevkiinde antik çağlara ait yerleşme yeri bulunmaktadır. 1530 yılında Murtazaabad kazasına bağlı olan Teşrek (Dağyaka) köyü, “Tımârhâ-yi Zu’amâ ve Merdân” yani tımar köylerinden olup, 14 hane, 7 mücerred (bekar erkek), 1 muhassıl ve yıllık gelir hasılatı 2.522 akçedir. Ankara civarında çok sayıda köy, Celali isyanları, eşkıya saldırıları, sel baskınları ve hastalıklar dolayısıyla terkedilmiştir. Teşrek Köyü’de bu yerleşmelerden biridir. Terk edilen bu yerleşmeye, “93 Harbi” diye bilinen ve 1877-1878 yılları arasında meydana gelen Osmanlı-Rus Savaşı’nda, Rusların baskıları sonucu Anadolu’ya göç eden ve Kuzey Kafkasya’dan gelen Türk asıllı Çerkez aileler, reisleri Pişmak Beğ’in önderliğinde yerleştirilmiştir. 1961 yılında köyün ismi “Dağyaka” olarak değiştirilmiştir.

Cumhuriyet döneminde Ankara-Merkez kazasının Zir nahiyesine bağlanan Teşrek Köyü, daha sonra sırasıyla Karalar, Bitik ve Kazan nahiyelerine bağlanır. Kazan nahiyesi 1957 yılında Yenimahalle ilçesine bağlanır. 1987 yılında da Kazan nahiyesinin ilçe olması ile birlikte köy, Kazan ilçesine bağlanır. Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin kararı ile de mahalleye dönüştürülür. 1935 nüfus sayımında 186 olan nüfusu, 1945 yılında en yüksek seviyesi olan 237 kişiye ulaşmıştır. 2007 yılı adrese dayalı nüfus sayımına göre nüfusu 99 kişidir. Sulama imkanı olmadığından bölgede kuru tarım yapılıyor. Kavun, karpuz, arpa, buğday yetiştirilen ürünlerdendir. Ayrıca köyde et ve süt amaçlı hayvan besiciliği ile bağ ve meyve bahçeciliği yapılır. Geçmiş yıllarda köyden şehire göçenler, son yıllarda yerleşmede, hafta sonu dinlenme amaçlı bahçeli evler yaptırmaya başlamış olup, özellikle emekliler yaz aylarını köyde geçirmektedir. Şehre göçenler, eğitime ve sanata önem vermişler, çok sayıda kişi yüksek öğrenim görmüş ve görmektedir (Em. Albay Ertan Yılmaz, Hakkı Erdoğan). Ayrıca Dağyaka Köyü’nden sanayici ve işadamı yetişmiş olup, Ali Fuat Erdoğan ve Alaattin Yılmaz bunlardan bazılarıdır. İlköğretim taşımalı olarak Kazan-Sarayköy’de sürdürülmektedir. Sağlık Ocağı binası mevcut olmasına rağmen sağlık personeli yoktur. İçme suyu ve kanalizasyon şebekesi mevcuttur. Ulaşım yolu asfalt olup, Ankara-İstanbul karayoluna 4 km uzaklıktadır. Mevcut köy camii, ilk Çerkez iskanında yapılmış olup, özellikle ahşap tavan örtü sistemi özgündür. Caminin dış duvar kaplaması yapılmış ve mimarisi aynen muhafaza edilmiştir. Ayrıca köyde kitabesiz bir çeşme bulunmaktadır. Bu çeşmenin terk edilen Teşrek Köyü’ne ait olduğu rivayet edilir. Geleneksel mimari ise Kerpiç damlı evlerdir. Çok amaçlı köy konağı ve bağımsız köy odası bulunmaktadır. Ankara-İstanbul karayolu boyunca sanayi tesisleri ve depoları mevcut olup, son yıllarda Artvin ilinden üç hane köye yerleşmiştir. Köyde, Çerkez örf ve adetleri kısmen de olsa uygulanmakta ise de çevre köyleri ile aynıdır. Gölbaşı ilçesinde bulunan Çerkezhöyük ve Hacımuratlı köyleri ile geleneksel bağları devam etmektedir. Çerkez geleneğine göre akraba evliliği kesinlikle yapılmaz. Günümüzde köyde bulunan sülale isimleri: Veddahlar (Erdoğan), Medler (Turhan, Orhan, Yücel), Türkav (Akbay, Demircan, Yılmaz), Açmiz (Ozdemir), Hamtü (Yılmaz), Maminler (Vural), Yöges (Kılıçarslan), Nagöler (Kaya).