GÜNBAŞI

Eski adı “Yundban”, "Yund-band”, “Yelbend” ve son olarak da “Yılbant” olan yerleşme, Kazan ilçe merkezine 3 km mesafede ve kuzeydoğusundadır. 1961 yılında köyün adı “Günbaşı” olarak değiştirilmiştir. İçören, Alpagut, Kazan şehir merkezi, Örencik ve Çiğir Köyleri ile komşudur. Ova Çayı’nın vadi tabanında bulunan yerleşmenin I.nci sınıf arazisi, kahverengi ve alüvyal toprak yapısına sahiptir. Yerleşmenin batısından Kurtboğazı Deresi, doğusundan da Ova Çayı geçer. Bu özelliği ile de arazisinin tamamına yakını sulu tarıma elverişlidir. Türk dil bilgini “Kaşgarlı Mahmud”un “Divan-ı Lügat-it Türk” isimli eserinde, “Yunt” kelimesi at, “Band” kelimesi ise usta anlamına gelmektedir. “Yund Band” kelimesinden bölgede “at harası” olduğu kanaatine varıyoruz. Çünkü arazi oldukça düzdür.

1463 yılında Mürted Ovasına tabi olan yerleşme, 1530 yılında Murtazaabad kazasına bağlı, “Tımârhâ-yi Zu’amâ ve Merdân” köylerinden olan Yund-Band Köyü, 28 hane, 16 mücerred (bekar erkek), 1 imam ve yaklaşık 157 nüfuslu ve 3.772 akçe yıllık hasılatı vardır. Ayrıca “Haymana Tevaifi” (Haymana Yörük kabileleri) arasında da konar-göçer olarak yaşayan “Yund-band” Yörük cemaati bulunmaktadır.

1845 yılına ait “Yelbend” köyü Temettuat defterinde yerleşmede 7 vergi hanesi bulunmakta olup, köyün en varlıklı kişisi ise muhtar Değirmenci oğlu Osman’dır. Bu tarihlerde köyde buğday, tütün, karabakla ve soğan yetiştirilmektedir. Ayrıca bağ ve bostan işleri ile büyükbaş hayvan yetiştirilmektedir. Yelbend Köyü’nde 1845 yılında vergi veren hane reislerinin isimleri ve meslekleri şöyledir: Muhtar Değirmenci oğlu Osman (çiftçi), Kartal oğlu Ahmed (çiftçi), Karaoğlan oğlu Satılmış 8çiftçi), Deli Ahmed oğlu Ali (çiftçi), İsa oğlu Hasan (ırgad), Zurağlı oğlu Ali ve Topal Ahmed oğlu Yetim Ahmed (hizmetkar). Cumhuriyet döneminde Yılband Köyü, Ankara-Merkez kazası Zir nahiyesine bağlanır. Daha sonraki yıllarda sırasıyla Karalar, Bitik, Halkavun ve Kazan nahiyelerine bağlanır. Kazan nahiyesi 1957 yılında Yenimahalle ilçesine bağlanmış, 1987 yılında da Kazan nahiyesinin ilçe olması ile birlikte köy, Kazan ilçesine bağlanır. Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin kararı ile de Büyükşehir mücavir alanı içerisine alınır ve mahalle statüsüne geçer.

1935 nüfus sayımında 95 olan nüfusu, 1990 yılında en yüksek seviyesi olan 182 kişiye ulaşmıştır. 2007 yılı adrese dayalı nüfus sayımına göre nüfusu 52 kişidir. Yerleşmede “Hüllem Dede” Türbesi bulunmaktadır. Hüllem Dede hakkında hiçbir bilgi yoktur. Bölgede önemli bir ziyaretgâh olan Hüllem Dede mezarını, genellikle başı ağrıyan hastalar şifa için ziyaret ederler. Türbede bulunan sarık hastanın başına geçirilir, duâ okunur, gelen hasta yanında getirdiği bir iğneyi sarığa saplar ve ziyaretini tamamlar. Köyde bir kişi her gece aynı saatte (22.15) Hüllem Dede türbesine gider ve lambasını yakar. Kıbrıs Barış Harekatı’nın yapıldığı gece aynı şahıs türbeye gider. Türbeye yaklaştığında türbenin içinden askerlerin çıktığı rivayet edilir. Osmanlı belgelerinde, Mürted Ovası köy ve mezrealarında günümüzde yeri ve adı bilinmeyen çok sayıda “gazi-derviş” isimleri geçmektedir. Hüllem Dede’de bu ulu şahsiyetlerden birisi olabilir. Sulu tarım yapılan yerleşmede buğday, arpa, fasulye, şeker pancarı, kabak, kavun ve karpuz yetiştirilir. Bölgede karakavak, söğüt, selvi, çam, iğde, ceviz ve meyve ağaçları görülür. Yerleşmede bulunan sülale isimleri: Değirmenciler (Taş demir, Deşdemir), Kelaliler (Orün) ve Kamiller (Okelek). Ankara Büyükşehir Belediyesi Meclis üyesi Ahmet Ceylan, Günbaşı köyünde doğmuştur. İlköğretim taşımalı olarak Kazan’da yapılmaktadır.

Kaynak: Abdülkerim Erdoğan, Geçmişten Günümüze Kazan, Kazan Belediyesi Yayınları, Ankara, 2009.