SARILAR

Ayaş Dağları’nın doğu yamaçlarındaki Çambayır Tepesinin eteklerinde, ilçenin batısında ve ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır. Kahverengi toprak yapısına sahip olan bölge, Çalta, Tekke, Soğucak, İymir, Karalar ve İneköy ile Ayaş’a bağlı Evci Köyü komşudur. Yüksek plato yamaç düzlüğünde bulunan yerleşmenin toprak yapısı kahverengi ve kahverengi orman toprağı olup, VI.nci ve VII.nci sınıf arazi yapısındadır. Sarılar Köyü’nün güneydoğusundaki İnönü yöresinde beyaz renkli ve omurgalı fosiller içeren marnlar ve beyaz renkli kumtaşları görülür.

Murad Hüdavendiğar (Birinci Murad) zamanında Sarılar Köyü’nün yarısı tımar yarısı da “Samut Bali Zaviyesi”nin vakfı olup, yıllık geliri 3.310 akçedir. “Sarılar”, “Sarular” nam-ı diger Penbecik cemaati Türkmen taifesinden olup, yoğun olarak Niğde-Gülşehri kazası ile Toros Dağları ve İç Anadolu vilayetlerine iskan edilmiştir. Sarılar cemaati Mamalu aşiretindendir. Hicri 1218/1805 miladi tarihli bir belgede “Ankara'da Seyyid Hüseyin Gazi Tekkesi evkafından Murtazaabad kazasında Cemşid ve Sarılar karyeleri tekalifi her binde on kuruş hesabiyle eda edegelirler iken kaza âyanı dilediği gibi tarh ve tahmil etmekle ahali dağılmış ve vakıf da bu yüzden gadra uğramış olduğu” zikredilir.

1530 yılında ise Sarılar Köyü Ankara “Mir-liva hassı” olup, 21 hane, 10 mücerred (bekar erkek), 1 imam, yaklaşık 116 nüfuslu ve yıllık hasılatı 2.369 akçedir. Ayrıca köyün yıllık gelirinin yarısı da “Baba Samut” zaviyesi vakfına aittir. 1845 yılında Sarılar Köyünde 15 vergi hanesi bulunmaktadır. Köy camii imamı Alay Bey oğlu Hüseyin’dir. Bu tarihlerde de köyde en varlıklı kişi Bal oğlu Kara Mehmed’dir. Bölgede genellikle tarım ve hayvancılık yapılmaktadır.

1845 yılında Sarılar Köyünde vergi mükellefi hane reislerinin isimleri ve meslekleri ise şöyledir: Alay Bey oğlu Hüseyin (imam), Bal oğlu İpek (çiftçi), Kara Mehmed (çiftçi) ve Katib Ali (çiftçi). Demirci oğlu Mahmud (çiftçi) ve Mustafa (çiftçi). Veli Hasan oğlu Hüseyin (çiftçi), Cin Ali oğlu Mustafa (çiftçi), Uzun Ali oğlu Emin (çoban) ve Hüseyin (çoban). Terzi oğlu Halil (çiftçi) ve Ali (çiftçi). Murtaza oğlu Osman (çiftçi), Eyüb oğlu Satılmış (çiftçi) ve Hacı oğlu Mustafa (çiftçi).

Köyde Osmanlı döneminde yapılmış, kesme andezit taşından, kemerli ve kitabeli güzel bir çeşme bulunmaktadır. Osmanlıca çeşme kitabesinde: “Maşallah. Sahibül-hayrat vel-hasenat, Allah’dan rahmet, resülünden şefaat, el-Hac Mahmud ruhu içün. 1282/1866.” Kitabeden çeşmenin Hacı Mahmud tarafından 1866 yılında yaptırıldığını öğreniyoruz.

Sarılar köyü, Cumhuriyet döneminde Ankara-Merkez kazasının Zir nahiyesine bağlanır. Daha sonraki yıllarda Karalar, Bitik ve Kazan nahiyelerine bağlanır. Yenimahalle ilçesine bağlı olan köy, Kazan’ın ilçe olması ile birlikte Kazan’a bağlanır ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin kararıyla da mücavir alan içerisine alınır. Mahalle statüsündedir. 1935 nüfus sayımında 258 olan nüfusu, 1960 yılında en yüksek seviyesi olan 333 kişiye ulaşır. 2007 yılı adrese dayalı nüfus sayımına göre nüfusu 115 kişidir. Yerleşmenin ilk kuruluş yeri “Harmanüstü” mevkiidir.

Yamaçlardan beslenen kaynak suları mevsimsel yağışlara bağlı olarak Ova çayına ulaşmaya çalışır. Akarsu boyunca bağlar ve bahçeler bulunur. Dere içinde bulunan “Dede Palamutları” yöre halkı tarafından kutsal sayılır. Bu palamut ağaçları kesilmez ve Yağmur duasına çıkılırken palamut ağaçlarının bulunduğu yere gelinir ve burada dua yapıldıktan sonra Kurbantepesi’ne çıkılır. Palamut ağaçlarının yakınında yamaçta yaşlı bir kara dut ağacı da bulunmaktadır. Hafta sonu piknik yapmaya elverişli alanlar yönünden oldukça elverişlidir. Geçim kaynağı tarım hayvancılıktır. Arpa, buğday ekilir. Sulak alanlarda sebze ve özellikle fasulye yetiştirilir. Halkın en önemli geçim kaynaklarından biri de sütçülüktür. Küçükbaş hayvan besiciliği yapılmaktadır. Sülale isimleri: Eyüpoğulları (Arı, Yılmaz), Mehmetoğulları (Aler, Demirci), Cinhüseyinler (Bal), Terzioğulları (Ceylan, Terzi). İlköğretim taşımalı olarak Kazan’da yapılmaktadır.

Eski köy camii onarım görmüş ve minare yapılmıştır. Çok amaçlı köy konağı inşaatı devam etmektedir. Yemek kültürü ile örf ve adetler diğer komşu köylerle aynıdır.

Kaynak: Abdülkerim Erdoğan, Geçmişten Günümüze Kazan, Kazan Belediyesi Yayınları, Ankara, 2009.